ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
671
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
بالجمله ، چون عهدنامهء مباركه به سبب طولى كه داشت مناسب ثبت در كتاب نبود ، لهذا مؤلّف مختصرى از هر فصل را به جهت اطلاع خوانندگان ايراد نمود . اصل عباراتى كه مطالب از آن دريافت مىگردد ، معاينه نوشته شده و عبارات ديگر كه دخلى به مطلب ندارد و از جملهء زوايد و عوارض است ، انداخته آمد . صورت مختصرى از عهدنامهء دولتين [ 384 ] ايران و روس اعليحضرت ايمپراطور اعظم كل ممالك روسيه بالقابه و اعليحضرت پادشاه ممالك ايران باوصافه ، على السويه اراده دارند كه به نوايب جنگى نهايتى بگذارند و به سبب همجواريت صلحى بىنفاق به عمل آرند ، لهذا ايمپراطور اعظم ، جناب ايوان پسقاويچ جنارال انوتار را و پادشاه والاجاه ممالك ايران ، نوّاب نايب السلطنه عباس ميرزا را وكلاى مختار خود تعيين كردند و ايشان در محل تركمانچاى ، اختيارنامههاى خود را به هم سپردند و فصول آتيه را تعيين و قرارداد كردند . فصل اول : بعد اليوم ما بين اعليحضرت ايمپراطور كل ممالك اروسيه و اعليحضرت پادشاه ممالك ايران و وليعهدان و اخلاف و حكّام ممالك و رعاياى ايشان مصالحهء مودّت و وفاق كامل ابدالآباد واقع خواهد بود . فصل دوّم : از تاريخ حال ، هر دو پادشاه با اجلال ، عهدنامهء واقعه در گلستان قراباغ را متروك و اين عهدنامهء جديدهء ميمونه را با عهود و شروط مسلوك داشتهاند . فصل سيم : پادشاه ممالك ايران از جانب خود و وليعهدان ، كل اولكاى نخجوان و ايروان « 1 » را ، خواه اين طرف رود ارس ، خواه آن طرف ، به دولت روسيه واگذار مىكند و تعهد مىنمايد كه بعد از امضاى اين عهدنامه در مدّت شش ماه ، همهء دفتر و دستور العمل كه متعلق به ادارهء اين دو ولايت باشد ، به تصرف امراى روسيه بدهد .
--> ( 1 ) . ملى : « ايران »